Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu chuyển đổi sang nền kinh tế xanh, cây tre đang được kỳ vọng trở thành một ngành hàng kinh tế mới của tỉnh Đắk Lắk.
Với lợi thế về quỹ đất lâm nghiệp và sự chuyển dịch mô hình tăng trưởng tuần hoàn, việc phát triển cây tre không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn mở ra hướng đi bền vững cho kinh tế nông thôn của tỉnh.
Tiềm năng từ tre xanh
Cây tre được xác định là loài cây sinh thái có tốc độ sinh trưởng nhanh, khả năng hấp thụ CO2 gấp 2 – 3 lần và nhả khí O2 cao hơn 35% so với các loài cây khác. Trên thế giới, tre hiện là nguồn tài nguyên chiến lược trong xu hướng tăng trưởng xanh toàn cầu.
Ngành tre đã chiếm tỷ trọng thương mại lớn, điển hình như Trung Quốc chiếm trên 65% thị phần với hơn 1.000 chủng loại sản phẩm. Việt Nam cũng sở hữu tài nguyên tre phong phú với tổng diện tích 1,48 triệu ha, khoảng 216 loài, đóng góp kim ngạch xuất khẩu từ 900 triệu đến 1,1 tỷ USD mỗi năm.
Tỉnh Đắk Lắk hiện có khoảng hơn 3.500 ha rừng tre, nứa, phân bố rộng khắp tại các khu vực ven suối, đất sau nương rẫy và các vùng đất nông nghiệp cằn cỗi. Dù hiện trạng khai thác vẫn mang tính tự phát và quy mô nhỏ song cây tre đang khẳng định vai trò đa giá trị: từ trồng rừng bảo vệ môi trường đến cung cấp nguyên liệu làm thực phẩm (măng), vật liệu xây dựng và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ.
Đặc biệt, trong cộng đồng các dân tộc thiểu số bản địa như M’nông, nghề mây tre đan không chỉ là hoạt động văn hóa mà còn là sinh kế truyền thống quan trọng.
Mô hình trồng tre lấy măng tại xã Ea Súp
Bên cạnh đó, mô hình trồng tre kinh tế cũng đang mở ra hướng đi mới đầy triển vọng. Điển hình là nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh đã trồng giống tre lục trúc lấy măng (tre Đài Loan) trên những diện tích đất bỏ hoang, mang lại thu nhập bình quân khá cao, từ 300 – 500 triệu đồng/ha/năm, góp phần đánh thức tiềm năng kinh tế tại những vùng đất khó của địa phương.
Ông Nguyễn Bá Bân, Chủ tịch UBND xã Ea Súp cho biết, hiện nay, một số hộ dân trồng tre tứ quý tại xã đạt thu nhập cao từ việc bán măng tươi (trên 400 triệu đồng/ha/năm), mở ra cơ hội thoát nghèo bền vững cho nhiều hộ dân trên địa bàn xã. Đây là con số ấn tượng so với các loại cây trồng lâm nghiệp cũ như keo hay tràm vốn có chu kỳ dài và hiệu quả kinh tế thấp.
| “Chúng ta cần thay đổi tư duy, không coi tre là cây “xóa đói giảm nghèo” đơn thuần mà phải xem đây là ngành hàng kinh tế xanh, bền vững, có giá trị cao gắn với thị trường tín chỉ carbon quốc tế”.Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đặng Thị Thủy |
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải ngày càng trở nên cấp thiết.
Cây tre với ưu điểm sinh trưởng nhanh, khả năng hấp thụ carbon cao, đa dạng công dụng trong xây dựng, thủ công mỹ nghệ, chế biến sâu và xuất khẩu được xem là một trong những đối tượng cây trồng có nhiều tiềm năng phát triển bền vững.
Liên kết để phát triển bền vững
Dù tiềm năng lớn nhưng thực trạng ngành tre Đắk Lắk hiện vẫn còn manh mún. Toàn tỉnh chỉ có chưa đầy 50 ha tre trồng tập trung, việc khai thác chủ yếu vẫn dựa vào tự nhiên. Việc trồng tre hiện nay chủ yếu để lấy măng, cung cấp nguyên liệu thô, sản xuất sản phẩm truyền thống (làm đũa, mây tre đan, đồ mỹ nghệ…); chưa có nhà máy chế biến chuyên sâu, hiện đại để sản xuất, chế biến mặt hàng kỹ nghệ cao, xuất khẩu. Do đó, để hiện thực hóa mục tiêu đưa cây tre trở thành ngành hàng kinh tế nông thôn chủ lực, tỉnh đang hướng tới mô hình liên kết “4 nhà”.
Theo các chuyên gia và doanh nghiệp, Đắk Lắk cần quy hoạch các vùng nguyên liệu tập trung gắn với liên kết chuỗi giá trị giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp bao tiêu. Đồng thời, tỉnh phải đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật trong nhân giống năng suất cao và thực hiện quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế (VFCS/PEFC) nhằm đưa sản phẩm tre vươn ra thị trường toàn cầu.
Tỉnh cần xác định mục tiêu phát triển cây tre không chỉ dừng lại ở việc bán măng, bán thân gỗ mà sẽ tham gia sâu vào chuỗi giá trị kinh tế tuần hoàn, góp phần thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh.
Theo bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, với khoảng 27 loài tre có tiềm năng kinh tế đã được xác định tại Việt Nam, các địa phương phải lựa chọn giống tốt, phù hợp ngay từ đầu để mang lại hiệu quả kinh tế chính là lấy măng, cung ứng nguyên liệu cho chế biến sâu và thủ công mỹ nghệ.
Về quy hoạch, ngành nông nghiệp định hướng rà soát toàn bộ quỹ đất tại các địa phương, mở rộng diện tích trồng tre ra các vùng đất dốc, hành lang ven sông suối nhằm kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái. Đặc biệt, tỉnh cũng chú trọng thu hút doanh nghiệp vào chuỗi liên kết bền vững.
Hiện nay, Đắk Lắk đang có khoảng 5 dự án trồng tre khác đang chờ phê duyệt quy hoạch, khi hình thành được vùng nguyên liệu tập trung, các nhà đầu tư sẽ chủ động tìm đến.
Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ chỉ đạo lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ bà con về giống, kỹ thuật và xây dựng sinh kế từ cây tre. Trước mắt, Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp với UBND xã Ea Súp triển khai các mô hình trình diễn. Đây là bước đi quan trọng nhằm thay đổi tư duy sản xuất, hướng tới xây dựng tre thành ngành hàng kinh tế xanh, bền vững và tiến tới tham gia thị trường tín chỉ carbon quốc tế.
Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”
